početna stranica    
 
Odluke o proglašenju dobara nacionalnim spomenicima

ODLUKU
o izmjeni odluka o proglašenju nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine donesenih zaključno sa 50. sjednicom Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika


Privremena lista nacionalnih spomenika

Privremena lista nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine
KOMPLETNA


O privremenoj listi

Odluka o brisanju spomenika sa Privremene liste

Lista peticija za proglašenje dobara nacionalnim spomenicima

Odluke o odbijanju prijedloga za proglašenje nacionalnim spomenikom

Ugroženi spomenici

Odluke donesene na posljednjoj sjednici

Online peticije

Pokretno

Nepokretno

MANAGEMENT PLAN
Nomination of the Properties for Inscription on the World Heritage List
Mehmed pasha Sokolovic Bridge in Višegrad
Bosnia and Herzegovina


Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje u naselju Hrid u Međurječju, historijsko područje

galerija nazad

Status spomenika -> Nacionalni spomenik

Objavljeno u “Službenom glasniku BiH”, broj 13/10.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na osnovu člana V stav 4. Aneksa 8. Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i člana 39. stav 1. Poslovnika o radu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 11. do 17. septembra 2007. godine, donijela je

 

O D L U K U

 

I

 

Istorijsko područje – Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje u naselju Hrid u Međurječju, opština Čajniče, proglašava se nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: nacionalni spomenik). Nacionalni spomenik se nalazi na prostoru označenom kao k.č. 2806/1, 2806/2, 2806/3 i 2806/4 (stari premjer), popisni list broj 465, k.o. Batovo, opština Čajniče, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina.

Na nacionalni spomenik se primjenjuju mjere zaštite utvrđene Zakonom o sprovođenju odluka Komisije za zaštitu nacionalnih spomenika uspostavljene prema Aneksu 8. Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini (“Službene novine Republike Srpske”, br. 9/02 i 70/06).

 

II

 

Vlada Republike Srpske dužna je da obezbijedi pravne, naučne, tehničke, administrativne i finansijske mjere za istraživanje, zaštitu, konzervaciju i prezentaciju nacionalnog spomenika.   

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika (u daljem tekstu: Komisija) utvrdiće uslove i obezbijediti sredstva za izradu i postavljanje informacione table sa osnovnim podacima o spomeniku i odluci o proglašenju dobra nacionalnim spomenikom.

 

III

 

Radi trajne zaštite na prostoru definisanom u tački I stav 2. ove odluke, utvrđuju se sljedeće mjere zaštite:

-          dozvoljeni su isključivo arheološki istraživački radovi i konzervatorski radovi, uključujući i one koji imaju za cilj prezentaciju spomenika, uz odobrenje ministarstva nadležnog za prostorno uređenje Republike Srpske (u daljem tekstu: nadležno ministarstvo) i stručno nadziranje nadležne službe zaštite nasljeđa na nivou Republike Srpske (u daljem tekstu: nadležna služba zaštite);

-          nije dozvoljena izgradnja novih objekata, niti postavljanje privremenih ili stalnih struktura čija svrha nije isključivo zaštita i prezentacija spomenika;

-          nije dozvoljena izgradnja, niti izvođenje radova koji bi mogli uticati na izmjenu područja i promjenu ambijenta;

-          obavljanje radova na infrastrukturi dozvoljeno je samo uz odobrenje nadležnog ministarstva i stručno mišljenje nadležne službe zaštite;

-          nije dozvoljeno odlaganje otpada;

-          prostor spomenika biće otvoren i dostupan javnosti i može se koristiti u edukativne i kulturne svrhe.

           

Radi sprovođenja hitnih mjera zaštite nacionalnog spomenika, potrebno je obezbijediti:

-          čišćenje prostora od rastinja;

-          saniranje južnog ruba nekropole uz put kod raskrsnice iz kojeg vire grobovi;

-          omogućiti bolji prilaz nekropoli;

-          izradu i sprovođenje programa prezentacije nacionalnog spomenika.

           

IV

           

Stavljaju se van snage svi sprovedbeni i razvojni prostorno-planski akti u dijelu u kojem su suprotni odredbama ove odluke.

 

V

 

Svako, a posebno nadležni organi Republike Srpske, gradske i opštinske službe suzdržaće se od preduzimanja bilo kakvih radnji koje mogu da oštete nacionalni spomenik ili dovedu u pitanje njegovu zaštitu.

 

VI

 

            Ova odluka dostaviće se Vladi Republike Srpske, nadležnom ministarstvu, nadležnoj službi zaštite i opštinskim organima uprave nadležnim za poslove urbanizma i katastra, radi sprovođenja mjera utvrđenih u tač. II -V ove odluke i nadležnom opštinskom sudu radi upisa u zemljišne knjige.

 

VII

 

Sastavni dio ove odluke je obrazloženje sa pratećom dokumentacijom, koje je dostupno na uvid zainteresovanim licima u prostorijama i na web stranici Komisije (http://www.aneks8komisija.com.ba).

 

VIII

 

Prema članu V stav 4. Aneksa 8. Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, odluke Komisije su konačne.

 

IX

 

Ova odluka stupa na snagu narednog dana od dana objavljivanja u «Službenom glasniku BiH». 

 

Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.

 

Broj: 05.2-2-253/05-5

12. septembra 2007. godine

Sarajevo

 

Predsjedavajući Komisije

Dubravko Lovrenović

 

O b r a z l o ž e n j e

 

I – UVOD

Na osnovu člana 2. stav 1. Zakona o sprovođenju odluka Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, uspostavljene prema Aneksu 8. Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, “nacionalni spomenik” je dobro koje je Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika proglasila nacionalnim spomenikom, u skladu sa čl. V i VI Aneksa 8. Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, kao i dobra upisana na Privremenu listu nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine («Službeni glasnik BiH», broj 33/02), sve dok Komisija ne donese konačnu odluku o njihovom statusu, a za što ne postoji vremensko ograničenje i bez obzira da li je za to dobro podnesen zahtjev.

Udruženje za očuvanje prirodne i civilizacijske baštine «Sinan-paša Sijerčić» iz Goražda podnijelo je, dana 26. 09. 2005. godine, peticiju/prijedlog za proglašenje Nekropole stećaka-Mramorje u naselju Hrid u Međurječju, opština Čajniče, nacionalnim spomenikom.

U skladu sa odredbama Zakona, a na osnovu člana V stav 4. Aneksa 8. i člana 35. Poslovnika o radu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, Komisija je pristupila sprovođenju postupka za donošenje konačne odluke za proglašenje dobra nacionalnim spomenikom.

  

II - PRETHODNI POSTUPAK

U postupku koji prethodi donošenju konačne odluke o proglašenju, izvršen je uvid u:

-          dokumentaciju o lokaciji imovine i sadašnjem sopstveniku i korisniku dobra (kopiju katastarskog plana i zemljišnoknjižni izvadak),

-          podatke o sadašnjem stanju i namjeni dobra, uključujući i opis i fotografije, podatke o oštećenjima u toku rata, podatke o intervencijama na restauraciji ili drugoj vrsti radova na dobru, itd.,

-          istorijsku, arhitektonsku ili drugu dokumentarnu građu o dobru.

 

Na osnovu uvida u prikupljenu dokumentaciju i stanje dobra, utvrđeno je sljedeće:

 

1. Podaci o dobru

Lokacija

Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje nalazi se u naselju Hrid, kod mosta preko rječice Janjine, na putu u zapadnom dijelu šireg areala sela Međurječja. Radovi na ovom putu, koji su izvođeni iza rata 1992-1995 godine na raskrsnici puteva za Čajniče-Međurječje i Batovo-Ustiprača, znatno su oštetili nekropolu. Najbolji prilaz u Međurječje je putem iz Čajniča, udaljenog oko 15 km.  

Nacionalni spomenik se nalazi na lokaciji označenoj kao k.č. 2806/1, 2806/2, 2806/3, 2806/4 (stari premjer), upisan u popisni list broj 465, k.o. Batovo, opština Čajniče, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina.

Istorijski podaci

U kasnom srednjem vijeku ovaj kraj je pripadao Gornjem Podrinju, koje je do 1377. godine bilo u granicama srpske drževe. Te godine ova oblast je pripala Bosni pri podjeli posjeda Nikole Altomanovića između bosanskog kralja Tvrtka i srpskog kneza Lazara. Jačanjem vlasteoske porodice Kosača krajem 14. i u 15. vijeku ovaj kraj je pod vlašću Sandalja Hranića i hercega Stjepana Vukčića Kosače. U raznim dubrovačkim arhivskim dokumentima iz tog doba ima najviše akata koja se odnose na trgovčaku, zanatsku i traznitnu djelatnost u Foči, Goraždu i Ustikolini. Kraj bogat šumama i plodnim kotlinama bio je povoljan za razvoj stočarstva, pčelarstva, uzgoj žita i drugih poljoprivrednih proizvoda.

Srednjovjekovna istorija naselja u Međurječju vezana je za utvrđenje  Samobor, udaljeno oko 4-5 km od Međurječja. Iz Međurječja na jugu do Samobora je vodio jedini dobar put kojim se mogla konjima prevesti roba i ljudi. Herceg Stjepan je izdao jednu povelju 13.10.1461. g. u obližnjem Međurječju. To je jedini pomen ovog naselja do definitivnog osmanskog osvajanja ovog područja u drugoj polovini 1466. godine.

Samobor je bio i jedan od glavnih gradova hercega Stjepana Vukčića Kosače koji je naslijedio svog strica Sandalja Hranića 1435. godine. U  dokumentima iz prve polovine 15. vijeka spominje se najčešće u vezi sa boravkom dubrovačkih izaslanika kod Sandalja Hranića. U dokumentu od 13.01.1423. u itineraru jednog dubrovačkog poslanstva spominje se i podgrađe Samobora (Sotto Samobor), gdje su se  dubrovački emisari sreli sa Sandaljem.(1) U sličnom kontekstu Samobor se pominje 19.01.1428, 1430. i 1435. godine.(2) Međutim, grad i njegovo podgrađe nisu bili često odredište trgovačkih karavana. Do 1435. godine u istorjskim izvorima samo su zabilježena tri karavana koja su imala odredište u Samoboru.(3)   

Samobor se češće pominje u doba vladavine hercega Stjepana, ali su ti dokumenti vezani za period nadiranja Osmanlija tokom 1465. godine. U kasno proljeće 1465. godine, osmanska vojska je, pod zapovjedništvom bosanskog sandžak-bega Isa-bega Ishakovića, prodrla  u zemlje hercega Stjepana. Od hercegovih gradova u Gornjem Podrinju prvi je u njihove ruke pao Samobor(4). Ni u ovom posljednjem periodu hercegove vlasti u Gornjem Podrinju podgrađe Samobora se nije razvilo u jači trgovački centar, a sasvim rijetko, i u malim iznosima, se njegovi stanovnici zadužuju u Dubrovniku.(5) Do danas nije utvrđeno gdje se nalazilo podgrađe Samobora, ali se pretpostavlja da je to bilo u selu Međurječje. U kasnijem periodu Međurječje je, pored Čajniča, imalo veći značaj za ovaj kraj sve do rata 1992-1995 godine.

Iako se mjesta iz ovog područja rijetko ili nikako ne spominju u srednjovjekovnim izvorima, brojne nekropole sa stećcima, narodno predanje, kao i najraniji osmanski izvori svjedoče o naseljenosti ovog kraja istočno i južno od Goražda i Ustiprače do Čajniča(6).

Ovo područje je zauzeto  tokom osmanske ofanzive koja je počela u ljeto 1465. godine na područje Hercegove zemlje. Prvo su pali istočni dijelovi Hercegove zemlje, među njima gradovi Mileševac i Samobor.(7)    

Od zauzeća do 1832. g. kada je utvrđenje napušteno Osmanlije su u njemu držali stalnu posadu na čelu sa dizdarom. Kako je Samobor imao značaj za širu okolinu, po uspostavljanju nahija, postaje centar nahije Pribud ili Samobor(8). Čajniče i Samobor su upisani, sa ostalim okolnim nahijama i mjestima Pljevlja, Foča, Goražde, Bistrica sa Ustikolinom, Osanica i dr. u defteru iz 1468/69. u nahiji Samobor, u Vilajetu Hercek u Bosanskom sandžaku. Nahija Samobor ili Pribud se u osmanskim popisima spominje pod dvostrukim imenom sve do XVIII vijeka.

Nahija Samobor ili Pribud pripadala je kadiluku Drina, a 1572. godine Čajniče se spominje kao kasaba u Fočanskom kadiluku. Od 1582. godine Čajniče je postalo samostalan kadiluk, pod koji su pripale nahije Pribud i Samobor (nekada jedna nahija), Dubštica (sa centrom u Rudom) i Međurječje(9). U Međurječju je izgrađena džamija u drugoj polovini 18. vijeka.

 

2. Opis dobra

Ostaci nekropole na lokalitetu Mramorje u naselju Hrid u Međurječju danas se nalaze sa obje strane puta koji je ovdje proširen, te je napravljena i raskrsnica puteva iza rata 1992-1995 godine. Izgleda da se cijela nekropola nalazila na uzvišenom terenu sa sjeverne strane ceste, dok je nekoliko stećaka, od kojih je danas konstatovano tri komada, dospjelo na suprotnu stranu puta na livadu uz rječicu Janjinu. Naime, velika je visinska razlika između terena na sjevernoj i južnoj strani puta. Put prolazi dolinom Janjine, koja se uz nekropolu (na mjestu raskrsnice puta) prirodno proširuje prema jugu. 

Nekropola se protezala na uzvišenju sjeverno od puta, na površini od oko 100m u pravcu zapad-istok (uz dio puta koji vodi iz Čajniča do raskrsnice za Ustipraču i Batovo), te oko 60 m u pravcu sjever- jug. U literaturi se navodi da je na nekropoli ustanovljeno 100 stećaka, od toga 98 sanduka i 2 sljemenjaka.(10) U Izvještaju sa zaštitnih istraživanja 1998. godine se navodi da su na nekropoli izbrojana 62 stećka, od toga 19 ploča, 27 sanduka i 16 sljemenjaka. Spomenici su osrednje obrađeni, već pri istraživanjima Bešlagića su bili bili slabo očuvani, mnogi primjerci okrnjeni, prevaljeni ili pomaknuti.(11) Orijetisani su u pravcu zapad-istok. Danas je teren toliko zarašten da se na maloj površini može vidjeti oko 15 stećaka. Svi su orijentisani zapad-istok, a poredani u redove od sjevera prema jugu. Teško ih je opisati jer uglavnom od pokojeg sljemenjaka viri dio sljemena, a od sanduka samo vodoravna površina. Prosječne izmjerene dimenzije ovih stećaka su duž. 1xšir.0.6 m.    

Pri proširenju puta odsječen je južni dio nekropole. Na površini profila se vide stećci, a u donjim dijelovima profila se jasno vide ploče pokrovnice, često u dva reda. Nekreopola je na sjevernoj strani puta na uzvišenju u čijem se profilu ukazuju višeslojni ukopi. Istraživanjima tokom 1998. godine otvorene su dvije sonde (6x3 m i 5x1 m) ukupne površine 23 m2, i to na mjestu devastacije u južnom dijelu nekropole. Otkriveno je 27 skeleta. Pokojnici su ukopani u proste zemljane rake, čija se dubina i dna nisu mogli ustanoviti usljed devastiranosti terena. Svi grobovi su iz kasnog srednjeg vijeka. Kako su ovdje ukopi bili dosta gusti, istraživači su pretpostavili da se radi o glavnom dijelu nekropole. Prema uslovima nalaza i nalaza malobrojne tipične kasnosrednjovjekovne keramike nekropola je okvirno datirana u period od kraja 14. do u 15. vijek. Prema broju ranije konstatovanih stećaka (oko 100 primjeraka), to je bila nekropola jedne seoske opštine.

Pri istraživanju grobova naišlo se na praistorijsku keramiku što indicira na praistorijsko naselje ili groblje, na ovoj terasi iznad doline rječice Janjine. 

 

3. Dosadašnja zakonska zaštita

U Prostornom planu BiH do 2000. – faza B valorizacija godine u grupno su uvrštene sve registrovane nekropole opštine Čajniče u  III kategoriju.

 

4. Istraživački i konzervatorsko-restauratorski radovi

Zaštitni i istraživački arheološki radovi na nekropoli Mramorje izvršeni su od 20.09. do 15.10.1998. godine pod rukovodstvom arheologa Milke Radoja sa ekipom Muzeja Republike Srpske (Izvještaj sa 20 priloga je u dokumentaciji Komisije i prenesen je u digitalnu formu).   

 

5. Sadašnje stanje dobra

Nekropola je sva zarasla u travu i u šumu. Na površini uz sjevenu stranu puta vidi se svega 15-tak stećaka zaraslih u travu i uz rub šume. Sa južne strane puta na livadi uz Janjinu su tri primjerka utonula u zemlju. Cijelo mjesto odaje utisak zapuštenosti.

 

6. Specifični rizici

-          neodržavanje,

-          uticaj prirodnih činilaca.

 

III - ZAKLJUČAK

Primjenjujući Kriterijume za donošenje odluke o proglašenju dobra nacionalnim spomenikom (“Službeni glasnik BiH”, br.33/02 i 15/03), Komisija donosi odluku kao u dispozitivu. Odluka je zasnovana na sljedećim kriterijumima:

A)         Vremensko određenje

B)         Istorijska vrijednost

C)         Umjetnička i estetska vrijednost

D)         Čitljivost (dokumentarna, naučna, obrazovna vrijednost)

i.          Materijalno svjedočanstvo o manje poznatim istorijskim periodima

E)         Simbolička vrijednost

v.          Značaj za identitet grupe ljudi

G)         Izvornost

v.          Položaj i smještaj u prostoru.

 

Sastavni dio ove odluke su:

-          kopija katastarskog plana i popisni list;

-          fotodokumentacija, (77 fotografija  sa terena načinjene 16.05.2007.);

-          “Izvještaj za zaštitnih arheoloških istraživanja obavljenih na lokalitetu Mramorje u  Međurječju, opština Čajniče”  koji je sačinila Milka Radoja, arheolog iz Muzeja Republike Srpske (3 strane teksta, izvod iz katastra i 19 crteža grobova i sondi).

 

Korišćena literatura

U toku vođenja postupka proglašenja dobra nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, korišćena je sljedeća literatura:

 

1892.    Delić, Stevan, „Samobor kod Drine“, Glasnik Zemaljskog muzeja u Bosni i Hercegovini, 1892, br. IV, 255-269.

 

1951.    Jireček, Josip, Trgovački drumovi i rudnici Srbije i Bosne u srednjem vijeku, Svjetlost, Sarajevo, 1951.

 

1957.    Vego, Marko, Naselja bosanske srednjovjekovne države, Svjetlost, Sarajevo, 1957.

 

1971.    Bešlagić, Šefik, Stećci, kataloško-topografski pregled, Sarajevo, 1971.

 

1973.    Petrović, Đurđica, „Arhivsko-istorijska istraživanja“, u: Grupa autora: Gornje Podrinje u doba Kosača, naučnoistraživački program br. III/1973. Nosilac Zavod za zaštitu spomenika kulture Bosne i Hercegovine, Sarajevo,  Sarajevo, 1973, 38-85.

 

1978.    Dinić, Mihailo, „Zemlje hercega sv. Save“, u: Srpske zemlje u srednjem vijeku, Beograd, 1978, 178-269.

 

1978.    Kojić-Kovačević Desanka, Gradska naselja srednjovjekovne bosanske države, Sarajevo, 1978.

 

1981.    Kojić-Kovačević Desanka, „Arhivsko-istorijska istraživanja gornjeg Podrinja“, u: Drina u doba Kosača, Naše starine XIV-XV, Sarajevo, 1981, 109-125.

 

1982.    Šabanović, Hazim, Bosanski pašaluk, Svjetlost, Sarajevo, 1982.

 

(1) Jireček, Josip, Trgovački drumovi i rudnici Srbije i Bosne u srednjem vijeku, Sarajevo, Svjetlost, 1951, 63.

(2) Jireček, Josip, Ibidem, 1951, 63, 67; Kojić-Kovačević Desanka, Gradska naselja srednjovjekovne bosanske države, Sarajevo, 1978, 101, nap. 106.

(3) Kojić-Kovačević Desanka, Ibidem, 1978, 101; Kojić-Kovačević Desanka, „Arhivsko-istorijska istraživanja gornjeg Podrinja“, u: Drina u doba Kosača. Sarajevo, Naše starine XIV-XV, 1981, 117-118.

(4)  Dinić, Mihailo, „Zemlje hercega sv. Save“, u: Srpske zemlje u srednjem vijeku, Beograd, 1978, 260; Šabanović, Hazim, Bosanski pašaluk, Sarajevo, Svjetlost, 1982, 44; Vego, Marko, Naselja bosanske srednjovjekovne države, Svjetlost, Sarajevo, 1957, 103.

(5) Kojić-Kovačević Desanka, Ibidem, 1978, 101, nap.105. i 106, 243, nap. 80.

(6) Petrović, Đurđica, „Arhivsko-istorijska istraživanja“, u Grupa autora: Gornje Podrinje u doba Kosača, naučnoistraživački program br. III/1973. Nosilac Zavod za zaštitu spomenika kulture Bosne i Hercegovine, Sarajevo, Sarajevo, 1973, 38-42.

(7) Vego, Marko, Ibidem, 1957, 28, 97; Šabanović, Hazim, Ibidem, 1982, 44.

(8) Šabanović, Hazim, Ibidem, 1982, 120.

(9) Šabanović, Hazim, Ibidem, 1982, 117, 120, 136, 139, 195.

(10) Delić, Stevan, „Samobor kod Drine“, Glasnik Zemaljskog muzeja u Bosni i Hercegovini, 1892, br. IV, 255; Bešlagić, Šefik, Stećci, kataloško-topografski pregled, Sarajevo, 1971, 269.

(11) Bešlagić, Šefik, Ibidem, 269-270.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Sjeverni dio lokaliteta Mramorje Grupa stećakaStećakNadgrobnik


ENGLISH 
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika © 2003. Razvoj i dizajn: