početna stranica    
 
Odluke o proglašenju dobara nacionalnim spomenicima

ODLUKU
o izmjeni odluka o proglašenju nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine donesenih zaključno sa 50. sjednicom Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika


Privremena lista nacionalnih spomenika

Privremena lista nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine
KOMPLETNA


O privremenoj listi

Odluka o brisanju spomenika sa Privremene liste

Lista peticija za proglašenje dobara nacionalnim spomenicima

Odluke o odbijanju prijedloga za proglašenje nacionalnim spomenikom

Ugroženi spomenici

Odluke donesene na posljednjoj sjednici

Online peticije

Pokretno

Nepokretno

MANAGEMENT PLAN
Nomination of the Properties for Inscription on the World Heritage List
Mehmed pasha Sokolovic Bridge in Višegrad
Bosnia and Herzegovina


Hadži Zulfikareva ili Tulekova džamija, mjesto i ostaci graditeljske cjeline

galerija nazad

Status spomenika -> Nacionalni spomenik

Objavljeno u "Službenom glasniku BiH", broj 53/08.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na osnovu člana V stav 4 Aneksa 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i člana 39 stav 1 Poslovnika o radu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 1. do 7. jula 2003. godine, donijela je

 

O D L U K U

 

I

 

Istorijsko područje – mjesto  Hadži Zulfikareve (Tulekove) džamije u Banjoj Luci proglašava se nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: nacionalni spomenik).

Nacionalni spomenik se nalazi na lokaciji označenoj kao k.č. 1673 (novi premjer), što odgovara k.č. 1972/7(stari premjer), k.o. Banja Luka, opština Banja Luka, Republika Srpska,  Bosna i Hercegovina.

Na nacionalni spomenik primjenjuju se mjere zaštite i rehabilitacije utvrđene Zakonom o sprovođenju odluka Komisije za zaštitu nacionalnih spomenika, uspostavljene u skladu sa Aneksom 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 9/02).

 

II

 

Vlada Republike Srpske dužna je da obezbijedi pravne, naučne, tehničke, administrativne i finansijske mjere za zaštitu, konzervaciju, prezentaciju i rehabilitaciju nacionalnog spomenika.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika (u daljem tekstu: Komisija) utvrdiće uslove i obezbijediti sredstva za izradu i postavljanje informacione table sa osnovnim podacima o spomeniku i odluci o proglašenju dobra nacionalnim spomenikom.

 

III

 

Radi trajne zaštite nacionalnog spomenika, na prostoru definiranom u tački I stav 2 ove odluke,  utvrđuju se sljedeće mjere zaštite:

-          ograditi prostor harema, koristeći podatke o izvornoj ogradi;

-          svi ulomci džamije koji se pronađu na susjednim parcelama ili na deponiji gdje su odvezeni nakon rušenja, a odnose se na autentični objekat, biće snimljeni, konzervisani i vraćeni na prostor džamije i prezentovani na odgovarajući način u sklopu džamijske cjeline;

-          novi objekat džamije, koji se gradi na mjestu porušene džamije, mora  zadržati horizontalne i vertikalne gabarite, vanjski izgled i proporciju kao objekt džamije prije rušenja.

 

IV

 

Stavljaju se van snage svi sprovedbeni i razvojni prostorno-planski akti koji su u suprotnosti sa odredbama ove odluke.

 

V

 

Svako, a posebno nadležni organi Republike Srpske, gradske i opštinske službe suzdržaće se od preduzimanja bilo kakvih radnji koje mogu da oštete nacionalni spomenik ove odluke ili dovedu u pitanje njegovu zaštitu i rehabilitaciju.

 

VI

 

Ova odluka dostaviće se Vladi Republike Srpske, ministarstvu nadležnom za prostorno uređenje Republike Srpske, nadležnoj službi zaštite nasljeđa na nivou Republike Srpske i opštinskim organima uprave nadležnim za poslove urbanizma i katastra, radi sprovođenja mjera utvrđenih u tač. II - V ove odluke i nadležnom opštinskom sudu radi upisa u zemljišne knjige.

 

VII

 

Sastavni dio ove odluke je obrazloženje sa pratećom dokumentacijom, koje je dostupno na uvid zainteresovanim licima u prostorijama i na veb stranici Komisije (http://www.aneks8komisija.com.ba).

 

VIII

 

Shodno članu V stav 4 Aneksa 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, odluke Komisije su konačne.

 

IX

 

Ova odluka stupa na snagu danom donošenja i objaviće se u «Službenom glasniku BiH».

 

Ovu odluku Komisija  je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.

 

Broj: 02-6-960/03

2. juli 2003. godine

Sarajevo

 

Predsjedavajuća Komisije

Amra Hadžimuhamedović

 

O b r a z l o ž e n j e

 

I – UVOD

Na osnovu člana 2 stav 1  Zakona o sprovođenju odluka Komisije za zaštitu nacionalnih spomenika, uspostavljene u skladu sa Aneksom 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini,“nacionalni spomenik” je dobro koje je Komisija proglasila nacionalnim spomenikom, u skladu sa čl. V i VI Aneksa 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini.

Komisija je primila peticiju/prijedlog za proglašenje Hadži Zulfikar ili Tulekove džamije u Banjoj Luci nacionalnim spomenikom BiH od strane IZ BiH Medžlisa Banja Luka, dana 27. 08. 2002. godine.  U skladu sa odredbama zakona, a na osnovu člana V Aneksa 8 i člana 35 Poslovnika o radu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, Komisija je pristupila sprovođenju postupka za donošenje konačne odluke za proglašenje dobra nacionalnim spomenikom.

 

II – PRETHODNI POSTUPAK

U postupku koji prethodni donošenju konačne odluke o proglašenju, izvršen je uvid u:

-          podatke o sadašnjem stanju i namjeni dobra, uključujući i opis i fotografije, podatke o oštećenjima u toku rata, podatke o eventualnim intervencijama na restauraciji ili drugoj vrsti radova na dobru, itd.;

-          dokumentaciju o lokaciji imovine i sadašnjem vlasniku i korisniku dobra;

-          istorijsku, arhitektonsku ili drugu dokumentarnu građu o dobru, koja je data u popisu korišćenja dokumentacije u sklopu ove odluke.

Komisija je angažovala dr Sabiru Husedžinović, dugogodišnjeg saradnika Zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog nasljeđa Banje Luke, autora knjige o banjalučkim džamijama. Dr Sabira Husedžinović je na osnovu građe u njenom vlasništvu i vlastitih istraživanja izradila elaborat, koji je korišćen prilikom izrade ove odluke. 

Na osnovu uvida u prikupljenu dokumentaciju, utvrđeno je sljedeće:

 

1. Podaci o dobru

Lokacija

Tulekova ili Hadži Zulfikar džamija nalazi se u Lijevoj Novoseliji, u ulici Karajlića i prva je džamija na putu iz pravca Jajca i Sarajeva na krajnjoj istočnoj strani grada. Smještena je na lijevoj obali Vrbasa.

Nacionalni spomenik obuhvata zemljište označeno kao k.č. br. 1673 (novi premjer), što odgovara k.č. br. 1972/7(stari premjer), k.o. Banja Luka, opština Banja Luka, Republika Srpska,  Bosna i Hercegovina.

Istorijski podaci

Naselje Novoselija počelo se razvijati krajem XVI vijeka, kada su seljaci iz sela Trn, sklanjajući se od kuge, naselili ovaj prostor.

Ayverdi navodi da se Novoselija spominje carskim fermanom od 10. Muharrema 999 H(1. 10. 1590.) godine (Husedžinović, str. 141) 1626.godine. 

Athanasio Georgiceo piše da Banja Luka ima 42 džamije, te bi se moglo sa sigurnošću tvrditi da je Hadži Zulfikarova džamija nastala krajem XVI i početkom XVII vijeka.

Džamija nije imala svoj harem, zbog male parcele, nego se vršilo sahranjivanje uz Hadži Kurd džamiju koja je susjedna džamija na ovom području, na lijevoj obali Vrbasa, prema Gornjem Šeheru.

Nazvana je Tulekovom, zbog mlinarske porodice Tulek, koja je održavala džamiju a koja stanuje u blizini.

 

2. Opis dobra

U Banjoj Luci je prema najnovijim istraživanjima bilo najmanje 45 džamija. Od tog broja vjerovatno su četiri bile potkupolne. Prema dosadašnjim saznanjima tri su imale četverovodni krov i kamenu munaru, dok su ostale imale drvenu munaru.(Husedžinović, str. 21) Prema konceptu prostorne organizacije Hadži Zulfikareva ili Tulekova džamija pripada tipu džamija sa otvorenim trijemom, četvorovodnim krovom i drvenom munarom. Ulazni trijem i centralni molitveni prostor povezani su četverovodnim krovom u jednu cjelinu. Objekat ima skoro kvadratičnu osnovu dimenzija približno  7x 7 metara.

Džamija predstavlja maticu u formiranju urbanih struktura mahale i predstavlja značajnu urbanističku tačku prostora Lijeve Novoselije.

Ulaz u džamiju nalazi se sa sjeverozapadne strane, gdje se nalazi trijem. Trijem stoji na drvenim stupovima koji su međusobno povezani lukovima različitih širina, opkovanih daskama. Sa strana se nalaze drvene sofe, sa ogradom rađenom od punih dasaka. Pod sofa je drveni i podignut je 45 cm od ulaznog pristupa. Srednji prolaz između sofa je pokaldrmisan i ima širinu oko 2 metra. Uz ogradu sofa na lijevoj strani je česma od ulaza izgrađena kao vakuf nekog od džematlija.

Portal je jednostavne izrade i završen je formom segmentnog luka. Dovratnici su izvedeni od kamena i na njima se ne uočava nikakva dekoracija. Vrata su drvena, novije izrade.

Centralni molitveni prostor džamije ima kvadratičnu osnovu dimenzija 5,5x5,50 metara. Sa sjeveroistočne strane se nalazi drveni mahfil koji leži na drvenim stupovima. Uz jugozapadni zid se nalazi poseban istak (konzola) slično kao i kod Behram-efendijine džamije. 

Mihrab je izrađen od kamena i izvučen iz mase zida u pravougaonom obliku unutar koga se nalazi obla niša. Rješenje mihraba je  vrlo slično mihrabu koji Behram-efendijine džamiji, s tim što je ovdje izvedeno nekoliko vertikalnih žlijebova.

Minber je drveni sa prolazom i bandalhinom izrađen od dasaka sa unakrsno postavljenim letvicama kao ojačanjem. Minber nema posebnih ukrasa.

Objekat je građen od lomljenog kamena gdje je debljina zida oko 75 cm sa ojačanjima koja su izvedena pomoću hatula, odnosno drvenih greda koje imaju ulogu i natprozornika. Čitava stropna konstrukcija je drvena i bila je sa vidljivim gredama između kojih su postavljene daske, odnosno šiše. Krovna konstrukcija je drvena, izrađena po sistemu drvene vješaljke.

Prozori džamije su bili pravougaoni i postavljeni u dva horizontalna reda – po četiri sa svake strane. Prozori koji su se nalazili u gornjoj zoni imali su drvene mušebke. Svi drveni elementi su bili vjerovatno u prirodnoj boji kod autentičnog objekta, ali u posljednjoj fazi su bili obojeni uljanim bojama.

Objekat je bio malterisan posebnom vrstom «čok» maltera te okrečen. Džamije je bila pokrivena biber crijepom.

Munara je bila drvena i izlazila je iz četvorovodnog krova. Imala je zatvoreno šerefe na kojem su bili manji otvori.  

Kao što je rečeno, džamija nije imala svoj harem, zbog male parcele. Sahranjivanje se vršilo uz Hadži Kurd džamiju. Uz Tulekovu džamiju nalazi se samo jedan nišan.

Nišan br. 1

Muški nišan sa turbanom u gužve, dimenzija 15x14,5x57 cm.

 

3. Dosadašnja zakonska zaštita

Rješenjem Zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog naslieđa Bosne i Hercegovine broj 02-UP-I-3-I/971 objekat je stavljen pod zaštitu države i upisan u centralni Registar pod brojem 514.

 

4. Istraživački i konzervatorsko-restauratorski radovi

Nisu vršeni istraživački radovi, ali sanacija i restauracija objekta je vršena poslije zemljotresa 1969. (1972-75) a radove je vršio Zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa BiH. Radovi su se odnosili na sanaciju krova, izmjenu krovnog pokrivača, kao i popravak drvenih sofa.

 

5. Sadašnje stanje dobra

Objekat je zapaljen 17. 05. 1993. kada je izgorio krov, munara i trijem, a zidovi objekta su  bili oštećeni.

Ostaci džamije su uklonjeni 1999. godine na nepoznato mjesto.

Objekat je miniran 17. maja. 1993. kada je oštećen krov, munara i trijem. Ostaci objekta nakon rušenja su uklonjeni 1999. godine.

Uvidom u stanje dobra na terenu u maju 2003. godine, konstatovano je da je na mjestu porušene džamije izlivena armiranobetonska ploča.

Radovi koji se izvode nisu u skladu sa stanjem objekta prije njegovog rušenja i nisu u skladu sa Zakonom o sprovođenju odluka Komisije i drugim važećim propisima, standardima i principima zaštite. Radovi se vrše bez dobijenog odobrenja nadležnog ministarstva i bez saglasnosti nadležne službe zaštite. (opštinski organ uprave nadležan za poslove urbanizma nije izdao odobrenje).

U periodu od 2003 – 2007 godine izvršena je gradnja novog objekta na mjestu porušenog, i to uz upotrebu savremenih materijala. Ovom prilikom su izmijenjene horizontalne i vertikalne  dimenzije objekta, kao i izgled munare.

 

III - ZAKLJUČAK

Primjenjujući Kriterijume za proglašenje dobara nacionalnim spomenicima (“Službeni glasnik BiH” , br. 33/02 i 15/03), Komisija donosi odluku kao u dispozitivu. Odluka je zasnovana na sljedećim kriterijumima:

A.         Vremensko određenje

B.         Istorijska vrijednost

E.         Simbolička vrijednost

E.II.      Sakralna vrijednost

E.V.     Značaj za identitet grupe ljudi

F.         Ambijentalna vrijednost

F.II.      Značenje u slici i strukturi grada

 

Sastavni dio ove odluke su:

-          Imovinsko-pravna dokumentacija

o        Hadži Zulfikareva ili Tulekova džamija-kopija katastarskog plana

-          Fotografije snimljene prije rušenja objekta

-          Fotografije snimljene nakon rušenja objekta

-          Arhitektonski nacrti-tehnički snimci objekta-stanje prije rušenja

o        Situacija

o        Presjeci

o        Osnova

o        Fasada

o        Detalji

 

Korišćena literatura

U toku vođenja postupka proglašenja istorijske građevine Hadži Zulfikar ili Tulekove džamije  u Banjoj Luci nacionalnim spomenikom BiH,  korišćena je sljedeća literatura:

 

1953.    Bejtić, Alija, Banja Luka pod turskom vladavinom, Arhitektura i teritorijalni razvitak grada u 16. i 17. vijeku,  Naše starine I (Godišnjak Zavoda za zaštitu spomenika kulture SR Bosne i Hercegovine), Sarajevo;

 

1999.    Husedžinović, Sabira, Džamije Banja Luke u planovima austrijskih ratnih karata iz XVIII stoljeća, Prilozi za orijentalnu filologiju 47-48, Orijentalni institut, Sarajevo;

 

Arhitektonska dokumentacija nastala do 1995 (izvor: crteži preuzeti od Dr Sabire Husedžinović);

 

2003.    Husedžinović, Sabira, elaborat o Hadži Zulfikarovoj džamiji u Banjoj Luci izrađen za Komisju za očuvanje nacionalnih spomenika na osnovu građe u rukopisu neobjavljene knjige: “Dokumenti opstanka, džamije u Banjoj Luci”.   

 

 

 

 

 



Mjesto i okolina Hadži Zulfikareve džamijeHadži  Zulfikareva ili Tulekova džamija*<br> <br> <br>*DOKUMENTACIJA, SABIRA HUSEDŽINOVIĆHadži  Zulfikareva džamija*Ulaz u džamiju
Mjesto džamije 2003. godineNišan u haremu  


ENGLISH 
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika © 2003. Razvoj i dizajn: